Seplenienie – szereg syczący

I. Etap przygotowawczy przed wywołaniem głosek szeregu syczącego („s”, „z”, „c”, „dz”)

Ćwiczenia języka:

  • wysuwanie języka do przodu;
  • Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:

  • język szeroki i wąski;
  • ułożenie języka za dolnymi zębami;
  • cofanie języka w głąb jamy ustnej;
  • liczenie dolnych zębów czubkiem języka po wewnętrznej stronie;
  • Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:

  • oblizywanie językiem wewnętrznej powierzchni dolnych zębów;
  • dotykanie czubkiem języka wewnętrznej powierzchni dolnych siekaczy z równoczesnym wybrzmiewaniem głoski „e”;
  • zlizywanie czubkiem języka dżemu lub masła czekoladowego z dolnych dziąseł;
  • „wymiatanie śmieci” – energiczne wyrzucanie czubka języka zza dolnych zębów.

Ćwiczenia oddechowe:

  • dmuchanie na chorągiewki i wiatraczki;
  • „tańczący płomyczek” – dmuchanie na płomień świecy w odległości niepozwalającej zdmuchnąć płomyka, lecz wyginać go;
  • dmuchanie na papierowe łódki pływające w misce z wodą;
  • zawody „kto dmuchnie dalej” – zdmuchiwanie kulek waty z ręki;
  • wydmuchiwanie baniek mydlanych;
  • dmuchanie na papierowe ozdoby zawieszone na nitkach o różnej długości ponad głową ćwiczącego;
  • Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:

  • „wyścigi samochodowe” – dmuchanie na papierowe kulki po wytyczonej trasie narysowanej na podłodze;
  • „mecz piłkarski” – przedmuchiwanie piłeczki pingpongowej do osoby siedzącej na przeciwko;
  • „gotowanie wody” – dmuchanie przez rurkę do wody, aby tworzyły się pęcherzyki powietrza;
  • nadmuchiwanie balonów, zabawek i piłek;
  • Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:

  • próby gwizdania;
  • zdmuchiwanie lekkiego przedmiotu z ręki, np. piórka, kłębka waty, papierowej kulki;
  • rozdmuchiwanie: chrupek, ryżu, kaszy, pociętej gąbki lub kawałków styropianu;
  • gra na instrumentach muzycznych: organkach, trąbce, gwizdku;
  • gra na grzebieniu owiniętym cienką bibułą;
  • dmuchanie na piórko, aby unosiło się ponad głową osoby ćwiczącej;
  • rozdmuchiwanie plamki farby wodnej na podkładce z tworzywa.

Ćwiczenia warg

  • rozchylanie warg jak w uśmiechu – wargi płaskie, przylegają do zębów (zęby widoczne);
  • rozciąganie warg do uśmiechu i wymawianie głoski „i”;
  • naprzemienny uśmiech z pokazywaniem zębów, a następnie zasłanianiem ich wargami;
  • układanie ust do uśmiechu i powrót do pozycji neutralnej;
  • gimnastyka warg i języka (wysuwanie języka do przodu, uśmiechanie się);
  • Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:

  • wydawanie odgłosów z rozciągniętymi kącikami ust:
    – kozy – me, me
    – barana – be, be
    – kurczątka – pi, pi
    – śmiechu – hi, hi;
  • pokazywanie szerokiego uśmiechu, a następnie ściąganie ust, jak przy głosce „u”.

II. Etap wywołania głosek szeregu syczącego („s”, „z”, „c”, „dz”)

„s”
Rozpoczynamy od wyjaśnienia ułożenia narządów artykulacyjnych: język leży za dolnymi zębami, tworząc rynienkę (jak podczas dmuchania), wargi rozchylają się w łagodny uśmiech. Podczas demonstrowania brzmienia głoski „s” przykładamy wewnętrzną stronę dłoni ćwiczącego do naszych warg, pokazując, że strumień wydychanego powietrza trzeba kierować środkiem ust.
Jeśli są problemy:
– Zaczynamy od ćwiczeń w dmuchaniu wprost na wybrany przedmiot, przechodząc do dmuchania z równoczesnym ułożeniem ust do uśmiechu, aż po wybrzmienie „s” przy niezmienionym położeniu narządów mowy.
– Aby dokładniej określić miejsce prawidłowego ułożenia języka, można użyć nitki dentystycznej, którą zakładamy na dolne siekacze i polecamy dotykać czubkiem języka nitki w czasie wypowiadania „s”.
– Jeśli dziecko ma problemy z uniesieniem boków języka w tzw. rynienkę, rozpoczynamy od ćwiczeń otaczania językiem słomki do napojów lub słonego paluszka.
– Można wypowiadać przedłużone „e” i zbliżać zęby do siebie, by osiągnąć „s”.
– Można wykorzystać metodę przekształceń artykulacyjnych. Polega ona na przedłużonym wymawianiu „f” z równoczesnym odsuwaniem palcami dolnej wargi od górnych siekaczy.
– Innym sposobem przekształceń jest wybrzmiewanie „t”. Przedłużanie jej pozwala uzyskać „c”, a następnie „s”.

„z”
Jeśli głoska „s” jest już prawidłowo wymawiana, zwykle „z” pojawia się samoistnie.
Jeśli są problemy:
– Wskazujemy wibracje w okolicach szyi lub głowy (metodą dotyku).
– Stosujemy nucenie melodii na głosce „s”.
– Można wykorzystać przekształcenie „d” lub „w” z równoczesnym cofaniem kącików ust i zbliżaniem zębów do siebie.

„c”
Jeśli głoski „s” i „z” są już prawidłowo wymawiane, zwykle „c” pojawia się samoistnie.
Jeśli są problemy:
– Polecamy dziecku wymawiać początkowo „t” (wargi i zęby jak przy „s”, „z”), dodając przedłużone „s” („tsss”), następnie powoli skręcamy „s” i wycofujemy się z „t”, aż przejdziemy do wymowy „c”.

„dz”
Jeśli głoski „s”, „z” i „c” są już prawidłowo wymawiane, zwykle „dz” pojawia się samoistnie.
Jeśli są problemy:
– Objaśniamy ułożenie artykulatorów (wargi lekko spłaszczone jak podczas uśmiechu, język najpierw przednią częścią styka się z górnymi zębami, a potem opada tworząc szczelinę).
– Wskazujemy wibracje w okolicach szyi lub głowy (metodą dotyku).
– Można wykorzystać przekształcenie „d” z równoczesnym odsuwaniem palcami maksymalnie do tyłu kącików warg.
– Można wykorzystać wybrzmiewanie coraz szybciej, kolejno po sobie „d” i „z”.

III. Etap utrwalenia głosek szeregu syczącego („s”, „z”, „c”, „dz”)

    „s”

  • Pkt.1 Najpierw ćwiczymy „s” w izolacji.
  • Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:

  • Pkt.2 Następnie ćwiczymy „s” w połączeniu z samogłoskami:
    nagłos w sylabach, logotomach, wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    sa, so, se, su, sy;
    śródgłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    asa, aso, ase, asu, asy
    osa, oso, ose, osu, osy
    esa, eso, ese, esu, esy
    usa, uso, use, usu, usy
    ysa, yso, yse, ysu, ysy;

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:


    wygłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    as, os, es, us, ys.
    Głoskę „s”, ćwiczoną w różnych pozycjach w wyrazie, początkowo przedłużamy.
    Ćwiczymy wszystko w zdaniach.

  • Pkt.3 Ćwiczymy „s” w połączeniach ze spółgłoskami:
    nagłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    scho, skl, ska, sło, smu, smo, sno, spo, stu, sto, sta, stu, swe…;
    śródgłosw wyrazach, potem w związkach wyrazowych;

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:


    UWAGA! Wcześniej wymaga prawidłowego realizowania głosek „sz” i „cz” z szeregu szumiącego.
    wygłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych.
    Ćwiczymy wszystko w zdaniach.

    „z”

  • Pkt.1 Najpierw ćwiczymy „z” w izolacji.
  • Pkt.2 Następnie ćwiczymy „z” w połączeniu z samogłoskami:
    nagłos w sylabach, logotomach, wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    za, zo, ze, zu, zy;
    śródgłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    aza, azo, aze, azu, azy
    oza, ozo, oze, ozu, ozy
    eza, ezo, eze, ezu, ezy
    uza, uzo, uze, uzu, uzy
    yza, yzo, yze, yzu, yzy

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:


    Ćwiczymy wszystko w zdaniach.

  • Pkt.3 Ćwiczymy „z” w połączeniach ze spółgłoskami (tylko dźwięcznymi, gdyż obok bezdźwięcznych i w wygłosie traci dźwięczność!):
    nagłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    zle, zmy, zdr, zna…;
    śródgłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    ezd…
    Ćwiczymy wszystko w zdaniach.
    „c”

  • Pkt.1 Najpierw ćwiczymy „c” w izolacji.
  • Pkt.2 Następnie ćwiczymy „c” w połączeniu z samogłoskami:
    nagłos w sylabach, logotomach, wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    ca, co, ce, cu, cy;
    śródgłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    aca, aco, ace, acu, acy
    oca, oco, oce, ocu, ocy
    eca, eco, ece, ecu, ecy
    uca, uco, uce, ucu, ucy
    yca, yco, yce, ycu, ycy;

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:


    wygłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    ac, oc, ec, uc, yc.

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:


    Ćwiczymy wszystko w zdaniach.

  • Pkt.3 Ćwiczymy „c” w połączeniach ze spółgłoskami:
    nagłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych;
    śródgłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    kcj, ock, wca…;

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:


    wygłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych.

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:


    Ćwiczymy wszystko w zdaniach.

    „dz”

  • Pkt.1 Najpierw ćwiczymy „dz” w izolacji.
  • Pkt.2 Następnie ćwiczymy „dz” w połączeniu z samogłoskami:
    nagłos w sylabach, logotomach, wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    dza, dzo, dze, dzu, dzy;
  • Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:


    śródgłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    adza, adzo, adze, adzu, adzy
    odza, odzo, odze, odzu, odzy
    edza, edzo, edze, edzu, edzy
    udza, udzo, udze, udzu, udzy
    ydza, ydzo, ydze, ydzu, ydzy.
    Ćwiczymy wszystko w zdaniach.

  • Pkt.3 Ćwiczymy „dz” w połączeniach ze spółgłoskami (tylko dźwięcznymi, gdyż obok bezdźwięcznych i w wygłosie traci dźwięczność!):
    nagłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    dzba, dzwo…;

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:


    UWAGA! Wcześniej wymaga prawidłowego realizowania głosek „sz”, „ż”, „cz” i „dż” z szeregu szumiącego oraz „ś” i „dź” z szeregu ciszącego.
    śródgłos w wyrazach i związkach wyrazowych
    ndza, rdzo…

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:


    Ćwiczymy wszystko w zdaniach.

  • Pkt.4 Utrwalanie wszystkich głosek szeregu syczącego: „s”, „z”, „c”, dz”.

IV. Etap automatyzacji głosek szeregu syczącego („s”, „z”, „c”, „dz”)

  • teksty drukowane i wierszyki;
  • mowa spontaniczna;
  • opowiadanie treści historyjek obrazkowych.


Możliwość komentowania jest wyłączona.