Seplenienie – szereg ciszący

I. Etap przygotowawczy przed wywołaniem głosek szeregu ciszącego („ś”, „ź”, „ć”, „dź”)

Ćwiczenia języka:

  • „koci grzbiet” – opieranie czubka języka o wewnętrzną powierzchnię dolnych zębów i próby unoszenia środka języka do podniebienia;
  • Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:

  • oblizywanie językiem wewnętrznej powierzchni dolnych zębów i dziąseł;
  • liczenie czubkiem języka dolnych zębów po wewnętrznej stronie;
  • Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:

  • „skaczący języczek” – naprzemienne dotykanie czubkiem języka górnych, a następnie dolnych siekaczy po wewnętrznej stronie, przy otwartych ustach;
  • „hi hi” – naśladowanie śmiechu o brzmieniu wysokim, średnim, niskim, na przemian cicho i głośno;
  • „ihihi ihihihi” – wydawanie odgłosu rżenia konia;
  • Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:

  • wymawianie szeptem, a potem głośno „iii”, „jjj”, „hi” podczas szerokiego rozciągania kącików warg.

Ćwiczenia warg:

  • układanie ust, jak podczas wymawiania „u”, a następnie, jak przy „i”;
  • lekki uśmiech, a następnie powrót warg do pozycji neutralnej;
  • Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:

  • naprzemienne otwieranie i zamykanie środkowej części warg podczas zaciskania kącików ust

II. Etap wywołania głosek szeregu ciszącego („ś”, „ź”, „ć”, „dź”)

UWAGA!
Najczęściej ćwiczenia głoski „ś” stanowią podstawę dla całego szeregu ciszącego, ale
zdarza się też, że rozpoczynamy wywołanie głosek z tego szeregu od „ć”, którą czasem łatwiej uzyskać niż „ś”.

„ś”
Należy wyjaśnić położenie narządów mowy: czubek języka oparty o dolny wałek dziąsłowy; środek języka unosi się do przedniej części podniebienia twardego; usta nieznacznie wysunięte do przodu, a kąciki zaciskają się; zbliżamy zęby tworząc szczelinę.
Jeśli są problemy:
– Ćwiczenia rozpoczynamy od przedłużonego wymawiania ściszonego „iii” lub „hiii”, z równoczesnym maksymalnym zbliżeniem zębów.
– Wymawiamy „isi”, „isia”, „isio”, „isie”, „isiu”.
– Podczas wymawiania „s”, polecamy dziecku cofnąć język do tyłu, ale nie ku górze. Język można cofnąć ku tyłowi szpatułką, przyciskając lekko jego czubek.
– Można polecić także mocne dmuchanie, przyciskając czubek języka szpatułką przy zbliżonych do siebie zębach.
– Wypowiadanie przedłużonego „ń” z zaciśniętymi skrzydełkami nosa.

„ź”
Jeżeli uzyskamy prawidłową wymowę „ś”, wtedy „ź” pojawia się samoistnie.
Jeśli są problemy:
– Przedłużanie „i” z maksymalnym zbliżaniem zębów do siebie.
– Przedłużanie „dź”, jeśli jest prawidłowo realizowane.
– Zaciskanie skrzydełek nosa podczas głośnego i długiego wymawiania „ń”.

„ć”
Jeżeli uzyskamy prawidłową wymowę „ś” i „ź” wtedy „ć” pojawia się samoistnie.
Jeśli są problemy:
– Uzyskać „ć” można przez wymawianie miękkiego „t” z dodatkiem „ś” („tsia”, „tsio”), stopniowo skracając, aż do uzyskania „ć”.
– Krótkie, wielokrotne, intensywne szeptanie „ń” z zaciśniętymi skrzydełkami nosa.
– Wypowiadanie „ti” z czubkiem języka przyciśniętym palcem.

„dź”
Jeżeli uzyskamy prawidłową wymowę „ś”, „ź” i „ć”, wtedy „dź” pojawia się samoistnie.
Jeśli są problemy:
– Głośne, krótkie i wybuchowe wypowiadanie „ń” z zaciśniętymi skrzydełkami nosa.
– Wybrzmiewanie „di” z równoczesnym przyciskaniem szpatułką czubka języka do dna jamy ustnej.
– Głoskę tę można uzyskać poprzez wymawianie miękkiego „d” z dodatkiem „ź”.

III. Etap utrwalenia głosek szeregu ciszącego („ś”, „ź”, „ć”, „dź”)

    „ś”

  • Pkt.1 Najpierw ćwiczymy „ś” w izolacji.
  • Pkt.2 Następnie ćwiczymy „ś” w połączeniu z samogłoskami:
    nagłos w sylabach, logotomach, wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    sia, sio, sie, siu, si;
    śródgłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    asia, asio, asie, asiu, asi
    osia, osio, osie, osiu, osi
    esia, esio, esie, esiu, esi
    usia, usio, usie, usiu, usi
    ysia, ysio, ysie, ysiu, ysi;
    wygłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    aś, oś, eś, uś, yś, iś.
    Ćwiczymy wszystko w zdaniach.
  • Pkt.3 Ćwiczymy „ś” w połączeniach ze spółgłoskami:
    nagłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    śla, śli, śmie, śnie, śnia, świa, świe, świ;
    śródgłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    aśl, aśm, yśl, iśn, eśn, uśt;

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj gry:



    wygłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych.
    Ćwiczymy wszystko w zdaniach.

    „ź”

  • Pkt.1 Najpierw ćwiczymy „ź” w izolacji.
  • Pkt.2 Następnie ćwiczymy „ź” w połączeniu z samogłoskami:
    nagłos w sylabach, logotomach, wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    zia, zio, zie, ziu, zi;

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:


    śródgłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    azia, azio, azie, aziu, azi
    ozia, ozio, ozie, oziu, ozi
    ezia, ezio, ezie, eziu, ezi
    uzia, uzio, uzie, uziu, uzi
    yzia, yzio, yzie, yziu, yzi.
    Ćwiczymy wszystko w zdaniach.

  • Pkt.3 Ćwiczymy „ź” w połączeniach ze spółgłoskami (tylko dźwięcznymi, gdyż obok bezdźwięcznych i w wygłosie traci dźwięczność!):
    nagłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    źle, źru, źre;
    śródgłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    uzik, uźn…

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:


    Ćwiczymy wszystko w zdaniach.

    „ć”

  • Pkt.1 Najpierw ćwiczymy „ć” w izolacji.
  • Pkt.2 Potem ćwiczymy „ć” w połączeniu z samogłoskami:
    nagłos w sylabach, logotomach, wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    cia, cio, cie, ciu, ci;
    śródgłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    acia, acio, acie, aciu, aci
    ocia, ocio, ocie, ociu, oci
    ecia, ecio, ecie, eciu, eci
    ucia, ucio, ucie, uciu, uci
    ycia, ycio, ycie, yciu, yci;
    wygłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    ać, oć, eć, uć, ić.
    Ćwiczymy wszystko w zdaniach.
  • Pkt.3 Ćwiczymy „ć” w połączeniach ze spółgłoskami:
    nagłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    ćma, ćwi…;
    śródgłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    ucik, ącik, bcia;
    wygłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    ość, iść

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:


    Ćwiczymy wszystko w zdaniach.

    „dź”

  • Pkt.1 Najpierw ćwiczymy „dź” w izolacji.
  • Pkt.2 Potem ćwiczymy „dź” w połączeniu z samogłoskami:
    nagłos w sylabach, logotomach, wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    dzia, dzio, dzie, dziu, dzi;
    śródgłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    adzia, adzio, adzie, adziu, adzi
    odzia, odzio, odzie, odziu, odzi
    edzia, edzio, edzie, edziu, edzi
    udzia, udzio, udzie, udziu, udzi
    ydzia, ydzio, ydzie, ydziu, ydzi.
    Ćwiczymy wszystko w zdaniach.
  • Pkt.3 Ćwiczymy „dź” w połączeniach ze spółgłoskami (tylko dźwięcznymi, gdyż obok bezdźwięcznych i w wygłosie traci dźwięczność!):
    nagłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych.
    dźwi;
    śródgłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    ździe

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:


    Ćwiczymy wszystko w zdaniach.

  • Pkt.4 Utrwalanie wszystkich głosek szeregu ciszącego: „ś”, „ź”, „ć”, dź”.

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:

IV. Etap automatyzacji głosek szeregu ciszącego („ś”, „ź”, „ć”, „dź”)

  • teksty drukowane i wierszyki;
  • mowa spontaniczna;
  • opowiadanie treści historyjek obrazkowych.

UWAGA!
Po wywołaniu i utrwaleniu głosek trzech szeregów z grupy seplenienia należy przejść ćwiczenia utrwalające te wszystkie głoski.


Możliwość komentowania jest wyłączona.