Seplenienie – szereg szumiący

I. Etap przygotowawczy przed wywołaniem głosek szeregu szumiącego („sz”, „ż”, „cz”, „dż”)

Ćwiczenia języka:

  • dotykamy palcem lub łyżeczką podniebienia tuż za górnymi zębami, nazywając je „zaczarowanym miejscem”, „parkingiem”, w którym język (krasnoludek, samochód) powinien przebywać, gdy mamy zamkniętą buzię;
  • wysuwanie języka do przodu;
  • wysuwanie szerokiego języka na zewnątrz jamy ustnej;
  • żucie brzegów języka zębami trzonowymi (żeby rozciągnąć całą jego powierzchnię);
  • masaż języka – wysuwanie i cofanie języka przez lekko zwarte zęby;
  • unoszenie języka na górną wargę (język wąski, wydłużony, zęby widoczne);
  • unoszenie języka za górne zęby (język wąski);
  • cofanie języka za wałek dziąsłowy;
  • kierowanie języka w kąciki ust (zęby widoczne);
  • klaskanie językiem – naśladowanie odgłosu konia uderzającego kopytami o bruk;
  • „liczenie ząbków” – dotykanie czubkiem języka górnych zębów po wewnętrznej stronie, podczas szerokiego otwierania jamy ustnej;
  • Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:

  • „mycie zębów” – oblizywanie językiem górnych zębów po wewnętrznej stronie przy zamkniętych, a następnie otwartych ustach;
  • „zaczarowany język” – przytrzymanie przez kilka sekund czubka języka na podniebieniu przy szeroko otwartych ustach;
  • „krasnoludek zagląda do gardła” – cofanie języka w głąb jamy ustnej, zaczynając od górnych zębów, a kończąc na podniebieniu miękkim;
  • zlizywanie czubkiem języka z podniebienia, np. kawałka czekolady lub gumy rozpuszczalnej, kremu czekoladowego, mleka w proszku (przy szeroko otwartych ustach);
  • ssanie czubkiem języka na podniebieniu małego pudrowego cukierka, musującej witaminy C, opłatka lub naśladowanie ssania pożywienia;
  • Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:

  • przytrzymywanie czubkiem języka przy podniebieniu rodzynek, pastylek pudrowych, cukierków z wgłębieniem w środku;
  • „język malarzem” – język to pędzel, którego czubkiem dzieci mają naśladować malowanie różnych wzorów (kropek, kółek, linii, kwadratów, trójkątów). Moczenie „pędzla” w farbie oznacza dotykanie czubkiem języka wałka dziąsłowego. Płukanie „pędzla” to oblizywanie językiem dolnych dziąseł od wewnętrznej strony;
  • „karuzela” – włóż język między wargi a dziąsła i zakręć nim raz w prawą, raz w lewą stronę;
  • „słoń” – dosięgnij językiem (jak słoń trąbą) do ostatniego zęba na górze i na dole, z prawej i lewej strony;
  • „wahadełko” – kierowanie czubka języka w kąciki ust;
  • „młotek” – wbijamy gwoździe w ścianę. Spróbuj zamienić język w młotek i uderzaj o dziąsła tuż za górnymi zębami, naśladując wbijanie gwoździa;
  • wysuwamy język na brodę, zwijamy w „łyżeczkę” i chowamy do buzi;
  • „schodki” – czubek języka dotyka górnych jedynek, górnej wargi, a następnie nosa (buzia otwarta);
  • Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:

  • masaż podniebienia – język jest masażystą i masuje podniebienie od zębów w stronę gardła i z powrotem;
  • naśladowanie różnych zwierząt:
    - „krokodyl” – szerokie otwieranie buzi, wysuwanie żuchwy do przodu, naśladowanie „kłapania paszczą”
    - „krowa” – naśladowanie przeżuwania trawy
    - „zły pies” – zagryzanie górnymi siekaczami dolnej wargi, udawanie warczenia psa

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:

    - „wyjący pies” – naśladowanie wycia psa do księżyca (a-u, a-u)
    - „konik” – kląskanie czubkiem języka o wałek dziąsłowy
    - „króliczek” – próby utrzymania kredki między górną wargą, a nosem

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:

    - „kameleon” – jak najdłuższe wysuwanie języka i chowanie go do buzi

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:

    - „żabka” – robienie z buzi dużego balonu, naciskanie lekko palcami na policzki, stopniowe wypuszczanie powietrza;

  • Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:

  • wydmuchiwanie powietrza przez język zwinięty w tzw. rynienkę;
  • naśladowanie mlaskania;
  • śpiewanie znanych melodii na sylabach: la, lo, le, lu, ly.

Ćwiczenia warg:

  • oblizywanie warg;
  • „ryjek świnki” – wysuwanie zaokrąglonych warg do przodu (zęby widoczne);
  • Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:

  • rozchylanie warg jak przy uśmiechu;
  • „całuski” – cmokanie ustami;
  • Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:

  • „balonik” – nadymanie policzków, usta ściągnięte;
  • Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:

  • „zmęczony konik” – parskanie wargami;
  • „kto silniejszy?” – napinanie warg w pozycji rozciągniętej. Dwie osoby siedzące naprzeciw siebie trzymają ustami kartkę papieru i każdy ciągnie w swoją stronę;
  • „wąsy” – wysuwanie warg jak przy wymawianiu „u”, położenie na górnej wardze słomki lub ołówka i próby jak najdłuższego utrzymania;
  • „drzwi do domu” – buzia do domek krasnoludka, a wargi to drzwi do domku. Pokaż jak wargi ściągnięte do przodu, otwierają się i zamykają;
  • „straż pożarna” – wyraźne wymawianie samogłosek w parach: e o oraz a u;
  • wydawanie odgłosów:
    - krowy – mu, mu
    - kukułki – kuku, kuku
    - sowy – hu, hu
    - psa – hau, hau
    - rybki – plum, plum
    - pukania – puku, puku
    - uderzania – buch, buch
    - chodzenia – tupu, tupu;
  • Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:

  • „pyszczek rybki” – wysuwanie warg do przodu, a następnie naprzemienne ich otwieranie i zamykanie;
  • „ryjek” – układanie warg w kształcie ryjka, a następnie ich rozsuwanie do uśmiechu;
  • gra na trąbce z szerokim ustnikiem, flecie, harmonijce ustnej.

II. Etap wywołania głosek szeregu szumiącego („sz”, „ż”, „cz”, „dż”)

UWAGA!
Nie wolno wywoływać wszystkich głosek szeregu szumiącego od razu. Najpierw „sz” musi być dobrze opanowane w różnych pozycjach w wyrazie.
Kolejność wywoływania głosek przy seplenieniu międzyzębowym to: szereg szumiący (sz, ż, cz, dż), potem syczący (s, z, c, dz), na końcu ciszący (ś, ź, ć, dź).
Kolejność wywoływania głosek przy seplenieniu bocznym to: głoska „s”, potem szereg szumiący (sz, ż, cz, dż), potem reszta syczących (z, c, dz), na końcu ciszący (ś, ź, ć, dź).
Gdy dziecko ma problem z wybrzmiewaniem „sz” , terapię rozpoczynamy od „cz”.

„sz”
W lustrze pokazujemy dziecku układ języka i warg. Polecamy zrobić to samo, tzn. unieść język za górne zęby (na wałek dziąsłowy), zęby zewrzeć (zbliżyć ale nie zaciskać) i wargi lekko wysunąć do przodu (ułożyć w ryjek). W takim układzie polecamy dziecku wymawiać podczas wydechu przedłużone „sz”.
Jeśli są problemy:
- Można pomóc dotykając czubek języka i miejsce za wałkiem dziąsłowym lub unosząc szpatułką język za górne zęby. Zęby zbliżamy i wargi lekko wysuwamy do przodu poprzez naciśnięcie policzków.
- W skrajnych przypadkach można przytrzymać uniesiony język palcem lub szpatułką i polecić dziecku długo dmuchać przez zęby.

„ż”
Jeśli „sz” wymawiane jest prawidłowo, nie powinno być kłopotu z wymową „ż”.
Jeśli są problemy:
- Przykładamy ręce do szyi podczas wybrzmiewania, by wyczuć wibracje dźwięcznej głoski „ż”.
- Wypowiadanie „sz” z przedłużonym „y” i równocześnie kontrolowanie drżenia szyi. Przechodzimy do wypowiadania „szżyyy”, a potem do wypowiadania przedłużonego „ż” w otoczeniu samogłosek ażżża, ażżżo, ażżże itd., skracając wybrzmiewanie do aża, ażo, aże itd.

„cz”
Jeśli „sz” i „ż” wymawiane są prawidłowo, nie powinno być kłopotu z wymową „cz”.
Jeśli są problemy:
- Polecamy dziecku unieść język za górne zęby, za wałek dziąsłowy. Początkowo polecamy wymawiać krótkie „t”, a następnie długie „sz” („t” + „sz” = „cz”), powoli przechodząc do „cz”.

„dż”
Jeśli „sz”, „ż”, „cz” wymawiane są prawidłowo, nie powinno być kłopotu z wymową „dż”. Tym bardziej, że niewiele jest wyrazów, w których „dż” występuje.

III. Etap utrwalenia głosek szeregu szumiącego („sz”, „ż”, „cz”, „dż”)

    „sz”

  • Pkt.1 Najpierw ćwiczymy „sz” w izolacji.
  • Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:

  • Pkt.2 Następnie ćwiczymy „sz” w połączeniu z samogłoskami:
    - nagłos w sylabach, logotomach, wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    sza, szo, sze, szu, szy;

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj gry:





    - śródgłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    asza, aszo, asze, aszu, aszy
    osza, oszo, osze, oszu, oszy
    esza, eszo, esze, eszu, eszy
    usza, uszo, usze, uszu, uszy
    ysza, yszo, ysze, yszu, yszy;
    - wygłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    asz, osz, esz, usz, ysz.
    Ćwiczymy wszystko w zdaniach.

  • Pkt.3 Ćwiczymy „sz” w połączeniach ze spółgłoskami:
    - nagłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    szko, szka, szko, szkla, szpu, szpi, szpa, sznu, szma…;
    - śródgłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych;

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj gry:




    - wygłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych.
    Ćwiczymy wszystko w zdaniach.

  • Pkt.4 Różnicowanie „sz” – „s”.
  • Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:

    „ż”

  • Pkt.1 Najpierw ćwiczymy „ż” w izolacji.
  • Pkt.2 Potem ćwiczymy „ż” w połączeniu z samogłoskami:
    - nagłos w sylabach, logotomach, wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    ża, żo, że, żu, ży;

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj gry:



    - śródgłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    aża, ażo, aże, ażu, aży
    oża, ożo, oże, ożu, oży
    eża, eżo, eże, eżu, eży
    uża, użo, uże, użu, uży
    yża, yżo, yże, yżu, yży.
    Ćwiczymy wszystko w zdaniach.

  • Pkt.3 Ćwiczymy „ż” w połączeniach ze spółgłoskami (tylko dźwięcznymi, gdyż obok bezdźwięcznych i w wygłosie traci dźwięczność!):
    - nagłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    żwy, żło;
    - śródgłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    gży, eżb, gże, dże…

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:


    Ćwiczymy wszystko w zdaniach.

  • Pkt.4 Różnicowanie „ż” – „z”.
    „cz”

  • Pkt.1 Najpierw ćwiczymy „cz” w izolacji.
  • Pkt.2 Potem ćwiczymy „cz” w połączeniu z samogłoskami:
    - nagłos w sylabach, logotomach, wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    cza, czo, cze, czu, czy;
    - śródgłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    acza, aczo, acze, aczu, aczy
    ocza, oczo, ocze, oczu, oczy
    ecza, eczo, ecze, eczu, eczy
    ucza, uczo, ucze, uczu, uczy
    ycza, yczo, ycze, yczu, yczy;
    - wygłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    acz, ocz, ecz, ucz, ycz.

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:


    Ćwiczymy wszystko w zdaniach.

  • Pkt.3 Ćwiczymy „cz” w połączeniach ze spółgłoskami:
    - nagłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    czło, czte, czwu, czwa…;
    - śródgłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    aczk, eczk, iczk, eczń, eczn, aczn, oczt…
    Trudniejsze grupy spółgłoskowe:
    eczc, niczc, aczc, eczc, oczci, ączc, yczk
    w teczce, w doniczce, w paczce, w apteczce, na poczcie, na łączce, w koszyczku, na półeczce

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj gry:




    UWAGA! Do wykorzystania tylko w przypadku, jeśli prawidłowo realizowane jest „dź” z szeregu ciszącego. W przeciwnym razie można ją wprowadzić dopiero utrwalając „dź” (po uprzednim utrwaleniu i automatyzacji „sz”, „ż” i „cz” z szeregu szumiącego).
    - wygłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych.

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:


    UWAGA! Do wykorzystania tylko w przypadku, jeśli prawidłowo realizowane jest „ś” z szeregu ciszącego. W przeciwnym razie można ją wprowadzić dopiero utrwalając „ś” (po uprzednim utrwaleniu i automatyzacji „sz”, „ż” i „cz” z szeregu szumiącego).
    Ćwiczymy wszystko w zdaniach.

  • Pkt.4 Różnicowanie „cz” – „c”.
  • Pkt.5 Wymowa zbitki głosek „szcz” – najpierw w nagłosie, potem w śródgłosie i na końcu w wygłosie – w sylabach, wyrazach, związkach wyrazowych, zdaniach.
    szcza, szczo, szcze, szczu, szczy

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj gry:




    UWAGA! Do wykorzystania tylko w przypadku, jeśli prawidłowo realizowane jest „s” z szeregu syczącego. W przeciwnym razie można ją wprowadzić dopiero utrwalając „s” (po uprzednim utrwaleniu i automatyzacji „sz”, „ż” i „cz” z szeregu szumiącego).

    UWAGA! Do wykorzystania tylko w przypadku, jeśli prawidłowo realizowany jest „s” z szeregu syczącego. W przeciwnym razie można ją wprowadzić dopiero utrwalając „s” (po uprzednim utrwaleniu i automatyzacji „sz” i „cz” z szeregu szumiącego).

    UWAGA! Do wykorzystania tylko w przypadku, jeśli prawidłowo realizowane są „s” i „c” z szeregu syczącego oraz „ś” z szeregu ciszącego. W przeciwnym razie można ją wprowadzić dopiero utrwalając „ś” (po uprzednim utrwaleniu i automatyzacji „sz”, „ż” i „cz” z szeregu szumiącego oraz „s” i „c” z szeregu syczącego).

    „dż”

  • Pkt.1 Najpierw ćwiczymy „dż” w izolacji.
  • Pkt.2 Potem ćwiczymy „dż” w połączeniu z samogłoskami:
    - nagłos w sylabach, logotomach, wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    dża, dżo, dże, dżu, dży;

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:


    UWAGA! Do wykorzystania tylko w przypadku, jeśli prawidłowo realizowane są „s”, „z”, „c” i „dz” z szeregu syczącego oraz „ś” i „dź” z szeregu ciszącego. W przeciwnym razie można ją wprowadzić dopiero utrwalając „dź” (po uprzednim utrwaleniu i automatyzacji „sz”, „ż”, „cz” i „dż” z szeregu szumiącego oraz „s”, „z”, „c” i „dz” z szeregu syczącego).
    - śródgłos w wyrazach, potem w związkach wyrazowych
    adża, adżo, adże, adżu, adży
    odża, odżo, odże, odżu, odży
    edża, edżo, edże, edżu, edży
    udża, udżo, udże, udżu, udży
    ydża, ydżo, ydże, ydżu, ydży.
    Ćwiczymy wszystko w zdaniach.

  • Pkt.3 Ćwiczymy „dż” w połączeniach ze spółgłoskami (tylko dźwięcznymi, gdyż obok bezdźwięcznych i w wygłosie traci dźwięczność!):
    - nagłos w wyrazach i związkach wyrazowych
    dżdżo, dżdży;
    - śródgłos w wyrazach i związkach wyrazowych
    żdże, żdżą, dżdżo, dżdży…

    Do powyższych ćwiczeń wykorzystaj grę:


    Ćwiczymy wszystko w zdaniach.

  • Pkt.4 Różnicowanie „dż” – „dz”.
  • Pkt.5 Utrwalanie wszystkich głosek szeregu szumiącego: „sz”, „ż”, „cz”, dż”.

IV. Etap automatyzacji głosek szeregu szumiącego („sz”, „ż”, „cz”, „dż”)

  • teksty drukowane i wierszyki;
  • mowa spontaniczna;
  • opowiadanie treści historyjek obrazkowych.

Możliwość komentowania jest wyłączona.